Caravaggio’nun Aziz Matta’sı

“Hani İbrahim, “Ey Rabbim! Ölüye nasıl hayat verdiğini bana göster!” demişti. O da, “Yoksa inancın yok mu?” diye sormuştu. (İbrahim) cevap vermişti: “Hayır, ama (görmeme izin ver) ki kalbim tamamen mutmain olsun.”1

Allah niçin bu konuşmayı aktarıyor bize? ‘İbrahim sordu siz sormayın’ mı ‘İbrahim bile sordu siz de sorun’ mu? Bilgi temelinde yükselen, sayısız örnekler veren, düşünmeye davet eden, bilinçli bir tercih sonucunda iman edilmesini isteyen bir din ikincisini söyler heralde.

16. yüzyılın sonunda dönemin sanat merkezi kabul edilen Roma’da asi, kavgacı gerçeğin peşinde bir ressam Caravaggio. Anlatılanla hayatın arasındaki boşluğu görmüş, onaltı yüzyıllık bir geleneği sorgulamaya kalkmış cesur bir sanatçı.

Bir Roma kilisesi Caravaggio’dan Aziz Matta tablosu yapmasını ister. Aziz Matta İncil’i yazarken, bu sözlerin tanrı sözü olduğunu gösteren bir melek bulunacaktır yanında. Caravaggio, istenen tabloyu yapar, kiliseye teslim eder. Fakat yer yerinden oynar. Aziz Matta hakarete uğramıştır! Caravaggio’nun Matta’sı yoksul kıyafetler içinde, şaşkınlıktan ne yapacağını bilemez durumda sıradan bir halk adamıdır. Meleğin eli Aziz Matta’nın elinin üzerinde ona nasıl yazacağını öğretirken, insanın acziyetini ve bunun sonucunda ilahi bilgiye olan ihtiyacını gösteren etkileyici bir görüntü çıkar ortaya.

Matta’nın ayağı tablodan dışarı çıkacak gibidir. Bir adım sonrası gerçektir! Caravaggio onu aramıza getirmek, hayatlarımıza dahil etmek ister gibidir. Çünkü rivayetlerde tanıtılan azizler, veliler, evliyalar öyle kusursuzdurlar ki, adeta göksel birer varlıktırlar. Onların kişiliklerinin diğer insanların asla ulaşamayacağı ruhani, kusursuz varlıklar olarak tasvir edilmesi, zaaflar, kusurlar ve çelişkilerle dolu ölümlü insanın onları bir model olarak almasına engeldir. Bu şahsiyetler insanlar için çok önemli olsalar da bir kenarda kalmaya mahkumdurlar. Çünkü sıradan insanla özdeşleşme imkanını kaybetmiştirler. Evliyalar, Allah’la dost olanlar, insanın dostu olamamıştırlar.

Kilise resmi kabul etmez ve Caravaggio’dan yeni bir çalışma yapmasını ister. Birçokları tarafından Caravaggio güzelliğe ve geleneğe saygısı olmamakla itham edilir. Bu tür eleştirilere muhatap olan ilk ressam olmuştur. Başına daha fazla dert açmamak için yeni bir Aziz Matta tablosu yapar.

Bu ikincisi kendisinden istenen şekildedir. Resim her ne kadar iyi olsa da ilkinin yanında samimiyetsizliği bariz bir şekilde ortadadır. Bu iki resim arasında dikkati çeken diğer bir detaysa tanrıyı temsilen yerleştirilen meleğin konumlandırılışıdır. İlk resimde meleğin yani aslında tanrının eli Matta’nın elinin üzerinde, kendisi de onun yanı başındadır. İkinci resimde ise tanrıyla Matta’nın, yani insanın arasında mesafe vardır. İşte kilise de kendisini tam bu boşlukta konumlandırır. Tanrıyla insanın arasında aracılık yapmaya soyunur. Fakat Allah Kuran’da insana şahdamarından daha yakın olduğunu, dua edenin duasına icabet ettiğini söyler ve kendisine yakıştırılan bütün ortakları reddeder.
İki resimden ikincisi bugün Roma’da S. Luigi dei Francesi Kilisesinde sergilenmekte olup, ilki ise -hala- kayıptır…

“Kendine güvendiğin için yalancı değilsin. Yalan dolan bilmediğin için yalan karşısında yenileceksin. Yalanın gücü doğrunun güçsüzlüğünden değildir. Yalan teşkilat kurmuş, doğru yalnızdır. Yalanın geleneği var, senin doğrunun her gün yeniden yaratılması gerek. Her gün bir şafak çiçeği gibi yeniden açması gerek. Sen yenileceksin. Yenilmenin tadına varacaksın. Doğru yenilmeli. Yenilmeyen doğru yenmiş sayılmaz. Doğru yenile yenile öyle keskin bir hale gelmeli ki.. Yüz bin yıl su altında, yıkanmış, düzelmiş çakıltaşı gibi.”2

———————————————————————-

1-) Kuran- Bakara Suresi 260. Ayetin ilk kısmı

2-) Yaşar Kemal – Teneke

Safa Dallı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s